Bazen bir kentin geleceğini anlamak için meydanlarına, yollarına, yükselen binalarına bakmak yetmez. Bir de görünmeyen hesaba bakmak gerekir.

O kent ne kadar su tüketiyor? Havası ne kadar temiz? Toprağı ne durumda? İnsanları nasıl bir çevrede yaşıyor? Bugün yapılan yatırımlar, alınan kararlar, harcanan kaynaklar yarının kentinde nasıl bir hayat bırakacak?

Asıl mesele burada.

Bir kenti büyütmek başka, o kenti geleceğe hazırlamak başka şeydir. Yeni yollar açabilirsiniz. Fabrikalar kurabilir, limanları büyütebilir, konut alanları oluşturabilirsiniz. Ekonomik hareketlilik yaratabilir, istihdam sağlayabilirsiniz. Bunların hepsi önemlidir.

Peki, bütün bunları yaparken suyu, havayı, toprağı, doğal yaşamı ve insan sağlığını nasıl koruyacaksınız? Bugünün kazancıyla yarının bedeli arasında nasıl bir denge kuracaksınız?

İşte sürdürülebilirlik dediğimiz mesele, tam da bu soruların etrafında şekilleniyor.

Kulağa biraz teknik, hatta zaman zaman sıkıcı geliyor olabilir. Raporların, tabloların, uluslararası ölçütlerin konusu gibi görünebilir. Oysa sürdürülebilirlik, en basit anlatımla, bugünün ihtiyaçlarını karşılarken yarının yaşam olanaklarını tüketmemektir.

Bir kentin geleceğini yalnızca ekonomik büyüklüğüyle ölçmemektir. O kentte yaşayanların nasıl bir hayat sürdüğünü, hangi risklerle karşı karşıya olduğunu ve gelecek kuşaklara ne bırakılacağını da hesaba katmaktır.

Bence artık kent yönetimlerini değerlendirirken şu soruyu da sormak zorundayız: Bugün yaptıklarımız, yarın burada yaşayacak insanların hayatını kolaylaştıracak mı, yoksa onların sırtına yeni yükler mi bırakacak?

***

İzmir Büyükşehir Belediyesinin 2025 yılı Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporu, bu açıdan üzerinde durulması gereken bir belge.

24 Eylül’de kamuoyuna açıklanan rapor, belediyenin çevresel, sosyal ve yönetişim alanlarındaki çalışmalarını ele alıyor. Yalnızca yapılanları sıralamakla kalmayıp hedefleri, öncelikleri ve gelişmesi gereken alanları da ortaya koymayı amaçlıyor.

Büyükşehir Belediyesi, sürdürülebilirlik kapsamındaki 206 projenin gelecekte yaratacağı etkileri izlemeyi ve 30 ilçedeki çalışmaları ortak bir sistemde buluşturacak İzmir Sürdürülebilirlik Haritası’nı geliştirmeyi hedefliyor.

Bunlar önemli adımlar. Çünkü bir kentin sorunlarını çözebilmesi için önce mevcut durumu görmesi, ölçmesi ve geleceğe ilişkin hedeflerini somutlaştırması gerekir.

Ancak burada bir ayrım yapmak gerekiyor.

Bir raporun yayımlanması, hedeflerin açıklanması ya da projelerin sayılması tek başına sonuca ulaşıldığını göstermez. Önemli olan, belirlenen hedeflerin ne ölçüde gerçekleştiği, eksiklerin nasıl giderildiği ve elde edilen sonuçların kentte yaşayanların hayatına nasıl yansıdığıdır.

Raporun kendisi de sürdürülebilirliği belediyenin tek bir biriminin işi olarak görmüyor. İmar kararlarından su kullanımına, enerji tüketiminden yatırımlara kadar kent yönetiminin bütününü ilgilendiren bir yaklaşım olarak ele alıyor.

Başka türlü olması da mümkün değil.

Bir yandan çevreyi korumaktan söz edip diğer yandan doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı görmezden gelemezsiniz. İklim krizine karşı önlem alırken suyu, toprağı ve kıyıları ayrı ayrı düşünemezsiniz. Kentin ekonomik gelişmesini planlarken o gelişmenin toplumsal ve çevresel sonuçlarını hesaba katmadan yol alamazsınız.

Bütün bunlar, İzmir’in 30 ilçesi için de geçerli.

Ama aynı ölçüde mi? Aynı sorunlarla mı? Aynı önceliklerle mi?

İşte tam bu noktada Aliağa’yı konuşmamız gerekiyor.

***

Aliağa, İzmir’in diğer ilçelerinden farklı bir yere sahip. Sanayisi, limanları, enerji tesisleri, petrokimya yatırımları ve gemi söküm faaliyetleriyle yalnızca bölgenin değil, ülke ekonomisinin de önemli merkezlerinden biri.

Bu ekonomik yapının istihdam, üretim ve ticaret bakımından taşıdığı ağırlığı yok sayamayız. Aliağa’nın sanayisini, limanlarını, üretim gücünü konuşurken bunların kent ve ülke ekonomisine katkısını da görmek zorundayız.

Fakat hesabın yalnızca bir tarafına bakamayız.

Üretimin, taşımacılığın ve sanayi faaliyetlerinin yoğunlaştığı bir yerde çevresel etkiler de gündemin merkezinde olmak zorunda. Hava kalitesi, su kaynakları, atık yönetimi, kıyıların geleceği, ulaşım yükü ve insan sağlığı… Bunlar birbirinden bağımsız başlıklar değil.

Üstelik mesele yalnızca bugünün koşullarıyla da sınırlı değil. Kuraklığın, hava olaylarının ve doğal kaynaklar üzerindeki baskının arttığı bir dönemde, bir kentin geleceğini planlamak daha da önemli hale geliyor.

Aliağa’nın önünde de böyle bir soru duruyor.

Ekonomik büyüme sürerken kentin yaşam kalitesi nasıl korunacak? Sanayinin ihtiyaçlarıyla kentte yaşayan insanların ihtiyaçları arasında nasıl bir denge kurulacak? Bugün alınan kararların gelecekte yaratacağı çevresel ve toplumsal sonuçlar nasıl ölçülecek?

Bu sorulara yalnızca genel ifadelerle cevap veremeyiz. Veriye, ölçüme, karşılaştırmaya ve açık bir yol haritasına ihtiyacımız var.

İzmir Büyükşehir Belediyesinin raporunu Aliağa açısından önemli kılan da bu. Raporun ortaya koyduğu yaklaşım, ilçenin kendi gerçekleri üzerinden yeniden düşünülmeli. İzmir için belirlenen hedeflerin Aliağa’ya nasıl yansıyacağı, hangi göstergelerle izleneceği ve hangi sorunların öncelikli kabul edileceği somut biçimde ortaya konulmalı.

Çünkü İzmir’in sürdürülebilirlik hesabı, Aliağa’yı sadece haritada bir ilçe olarak göstermekle tamamlanamaz.

Aliağa’nın kendine özgü ekonomik yapısı, çevresel yükü, doğal kaynakları ve yaşam koşulları bu hesabın içinde görünür olmalı.

Bence asıl soru şu: Sürdürülebilir bir İzmir hedefi konuşulurken, Aliağa’nın bugünkü durumu ve geleceği ne kadar hesaba katılıyor?

Bu sorunun cevabını bulmak için önce rakamlara bakacağız. İzmir’in karbon hesabında Aliağa’nın yeri ne? Kentin çevresel yükü hangi verilerle ölçülüyor? Hangi bilgiler elimizde var, hangileri eksik?

Çünkü bazen bir kentin geleceğini anlamak için yalnızca söylenenlere değil, hesabın nasıl tutulduğuna da bakmak gerekir.