Yabancılaşma: Çarkların Arasında İnsan
Üretim çarkları dönmeye devam ederken insan hayatının değersizleşmesi yabancılaşmanın göstergelerinden biridir.
İnsan ne zaman kendine, emeğine ve başka insanların acılarına yabancılaşır? Bir insanın yanı başında başka bir insanın hayatını kaybetmesine rağmen gündelik hayatında hiçbir şey olmamış gibi devam edebilmesi nasıl açıklanabilir? Belki de modern toplumun en büyük sorunlarından biri, insanın giderek kendi duygularından, vicdanından ve insani özünden uzaklaşmasıdır.
Erich Fromm, modern insanın mekanikleşmesini ve kendi
varoluşuna yabancılaşmasını ele alırken insanın bir makinenin parçası gibi
yaşamaya başlamasına dikkat çeker. İnsan, zamanla kendi ihtiyaçlarını ve
duygularını bastırarak sistemin kendisinden beklediği rolleri yerine getiren
bir varlığa dönüşür. İnsan, kendi yaşamı üzerinde söz sahibi olamadığında
başkalarının belirlediği koşulların içinde var olmaya mahkûm edilir.
Bugün bu yabancılaşmanın örneklerinden birini de çalışma
hayatında görüyoruz. Ekonomik zorluklar, işsizlik, düşük ücretler ve
güvencesizlik insanları yalnızca emeklerine değil, kendi yaşamlarına da
yabancılaştırıyor. İnsanlar yaşamak için çalışıyor ancak çalışırken yaşamlarını
kaybetme ihtimaliyle karşı karşıya kalıyor. Patronların servetlerine servet
kattığı bir düzende emekçinin yaşamı, üretimin ve kârın gerisinde kalıyor.
İşte İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda
yaşanan patlama bu toplumsal gerçekliğin acı bir örneğidir.
19 işçinin hayatını kaybettiği bu fabrikada daha öncesinde
de ölümler yaşanmıştı fakat gündeme pek fazla gelmedi. Patlamanın teknik
nedenleri, olası ihmaller, denetim eksikleri ve işveren sorumluluğu mutlaka
araştırılmalı ve hesap sorulmalıdır. Ancak mesele yalnızca bir iş kazasının
nedenlerinden ibaret değildir.
19 işçinin hayatını kaybettiği gecenin ardından fabrikada
vardiyanın devam etmesi ve işçilerin üretimi durduracak bir tepki ortaya
koymamasıdır. Bir tarafta hayatını kaybeden mesai arkadaşları, diğer tarafta
belki de yarın aynı tehlikeyle karşılaşabilecek işçiler vardır. Buna rağmen
üretim çarkı dönmeye devam etti.
Bu durumu yalnızca duyarsızlık olarak açıklamak doğru
olmaz. Çünkü ekonomik çaresizlik, işini kaybetme korkusu, örgütsüzlük ve
geleceksizlik duygusu insanın itiraz etme iradesini de aşındırır. Psikolojide
öğrenilmiş çaresizlik olarak tanımlanan durum, kişinin koşulları
değiştiremeyeceğine inanarak mücadele etmekten vazgeçmesiyle ilişkilidir.
Sürekli ekonomik baskı altında yaşayan insanlar, zamanla karşılaştıkları
haksızlıkları değiştiremeyecekleri bir gerçeklik olarak kabullenmeye
başlayabilir.
Buradaki daha büyük toplumsal sorun ise şudur: Bir
insanın ölümünün, diğer insanlar için üretimi durduracak kadar büyük bir anlam
taşımadığı bir düzene nasıl sürüklendik?
Ölüm, çalışma hayatının olağan bir parçası gibi algılanmaya
başlandı. Bu noktada dayanışma, vicdan ve toplumsal bilinç sorgulanmalıdır.
Elbette işçilerin tepkisizliğini eleştirirken onları bu
koşullara mahkûm eden düzeni göz ardı edemeyiz. Bu düzen, insanları açlık
ile ölüm arasında seçim yapmaya zorlayan ekonomik ve toplumsal yapıdır.
Ancak dayanışmanın, örgütlü mücadelenin ve birlikte itiraz etme iradesinin
zayıfladığı bir toplumda bu düzenin değişmesi de mümkün değildir.










