CHP DÜŞMANLIĞININ TARİHİ (2): ŞEYH SAİD İSYANI VE TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASI
Muhittin Erden
erden.m@gmail.com

CHP DÜŞMANLIĞININ TARİHİ (2): ŞEYH SAİD İSYANI VE TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASI

Sosyal demokrasi, sol düşünce açısından bir geri çekiliş midir? Kapitalist sistem içerisinde sosyal haklar için mücadele etmek, devrimci hedeflerden vazgeçmek anlamına mı gelir?

18 Eylül 2026 Cuma 20:42 makaleler

CHP’nin karşısında bir muhalefetin oluşmasını fırsat bilen meclisin eşrafı, toprak ağaları ve ulema grubu isyan meşalesini yakmıştı. Osmanlı’nın muhafazakâr yapısı yeniden canlanıyordu. Halk bu algıya kapılıp meydanlardan taşmaya başladı. İsyanlarla geçen süreç ve meclisin siyasi olarak birlik sağlayamaması otorite boşluğu getirdi. CHP’ye karşı kutuplaşma güçleniyordu.

Hükümetin sert müdahalesiyle isyanlar bastırıldı. Fakat mesele yalnızca isyancıları bastırmak değildi. Etnik, grup, din ve mezhep ulemasının hükmettiği gruplar CHP düşmanlığını körüklüyorlardı.

CHP’nin tek parti oluşumuna karşı muhalefet, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurulmasıyla kurumsallaştı. Fakat Şeyh Said İsyanı ile bağlantılı olarak dinin siyasete alet edilmesi sebebiyle Bakanlar Kurulu kararıyla kapatıldı. CHP düşmanlığı daha da artmıştı.

1929 yılında küresel olarak yaşanan Büyük Buhran ve vergilerin ağırlaştırılmasıyla isyan ateşi yeniden yandı. Atatürk’ün teşviki ve Fethi Okyar’ın liderliğinde Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Bu parti, Türkiye’de muhafazakâr sağ seçmenin tabanını oluşturacak bir kitle partisi olarak filizlendi.

SCF tarafından Eylül 1930’da İzmir’de yüz binlerce kişinin katıldığı büyük bir miting düzenlendi. Saldırıya dönüşecek kadar CHP düşmanlığı alevleniyordu. Miting sonrasında CHP il binası taşlandı. Olaylarda, küçük bir çocuk dahil, iki kişi hayatını kaybetti.

Ekim ayında belediye seçimleri yapıldı. Birçok beldeyi SCF kazanarak büyük bir başarı elde etti. Fakat bu seçimin ardından gerginliğin sürekli artması üzerine Fethi Okyar, kendi iradesiyle partiyi kapattı.

Fakat olaylar dinmedi. Aralık 1930’da ulema taraftarları Asteğmen Kubilay ve iki mahalle bekçisini şehit ettiler. İsyancılar sert müdahaleyle yakalanarak idam edildi. Fakat CHP düşmanlığı dindirilemiyordu. Atatürk’ün varlığı ve gücü, birçok gerilimin üstünü örtüyordu.

Bundan sonra Demokrat Parti dönemini anlatacağız.

Biraz sabır.


Diğer köşe yazıları

SOSYAL DEMOKRASİ, SOSYALİZME İHANET Mİ?

Sosyal demokrasi, sol düşünce açısından bir geri çekiliş midir? Kapitalist sistem içerisinde sosyal haklar için mücadele etmek, devrimci hedeflerden vazgeçmek anlamına mı gelir?

12 Kasım 2026 Perşembe 18:15 makaleler

BİR KARPUZ İKİ KOLTUĞA NASIL OTURUR?

Siyasette koltuk sevdası mı, hizmet sevdası mı? Siyasette en tehlikeli şeylerden biri koltuk savaşıdır. Oysa siyaset; makam ve mevki uğruna verilen bir mücadele değil, fikirlerin, ideolojilerin, liyakatin ve hizmet anlayışlarının yarıştığı bir alan olmalıdır.

26 Ekim 2026 Pazartesi 14:46 makaleler

ÜYELERLE SEÇİM

Partiler, ilçe başkanlarını seçerken mahallelerde aldıkları oy oranlarına göre delege sayılarını belirlerler. Yani partinin mahallede aldığı oy oranına göre belirlenen delegeler, ilçe başkanlığı seçiminde söz sahibi olur.

18 Ekim 2026 Pazar 15:13 makaleler

CHP DÜŞMANLIĞININ SONUÇLARI

CHP düşmanlığının tarihsel gelişimini anlattık. CHP, var olmanın dayanılmaz ağırlığını yaşamaya devam ediyor. Nedenler, gerekçeler ve düşmanlaşmayla ilgili diğer notları bu yazıda toplamaya çalıştım. Fakat bitmez. Düşmanlık bitmez. Yazmak bitmez.

12 Ekim 2026 Pazartesi 22:00 makaleler

CHP DÜŞMANLIĞININ TARİHİ '8' DEĞİŞİMCİLER

CHP, Özgür Özel başkanlığında 2024 yerel seçimlerine girdi. CHP seçimlerde %37,77 oy oranı ve 17.391.548 oy olarak birinci parti çıktı. Büyükşehirlerin tamamına yakını kazanılmıştı. Fakat önemli bir ayrıntıdan bahsedeceğim.

08 Ekim 2026 Perşembe 20:25 makaleler