AZERBAYCAN BAŞÖRTÜSÜYLE NEYİ SAKLIYOR?
Özgür Özel partiyi demokratik nizama ve yeniliklere açık hâle getirmeye çalışıyor. Peki, yol yürüdüğü arkadaşları buna hazır mı? Hafta sonu bu sorunun bir ön cevabını alacağız.
Azerbaycan’da başörtülü öğrencilerin okullara alınmadığına
ilişkin görüntüler sosyal medyada yayılınca Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bazı
münevverlerden, devlet yetkililerinden, hatta parti liderlerinden açıklamalar
geldi. Bu açıklamalara Azerbaycan Cumhuriyeti’nin tepkisi sert oldu ve konu
daha çok gündemimize girdi.
Olayın arka planını anlatarak başlayalım.
Azerbaycan, ilk olarak Aralık 2010’da okullarda okul
kıyafetlerine uyma zorunluluğu açıklamasını Eğitim Bakanı Mısır Merdanov’un
ağzından duydu. Bunun üstüne hemen protesto gösterileri başladı ve çok sayıda
Azerbaycan vatandaşı gözaltı ve tutuklamalarla tanıştı. O zamandan beri laik
eğitim tartışması ve kılık kıyafette kurallara uyulması konusu ara ara gündeme
geldi.
Temmuz 2026’da ise başörtüsü tekrar gündemin önemli konusu
oldu. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 7 Temmuz’da imzaladığı ve 22 Temmuz’da
yayımlanan yasayla Genel Eğitim Hakkında Kanun’da değişiklik yapıldı. Böylece
genel eğitimin temel ilkeleri arasına “millîlik ve laiklik” ilkesi eklendi.
Kanunda bu ilke şöyle tanımlandı: “Millî ve evrensel değerlerin korunması ve
bunların diyalektik birliğinin sağlanması temelinde laik genel eğitim
sisteminin oluşturulması ve geliştirilmesi.”
Ayrıca öğretmenlerin de kılık kıyafet konusuna azami özen
göstermesi, laik eğitim doğrultusunda giyinmeleri istendi. Yasa ayrıca velilere
de uygulamayı yürütme zorunluluğu getirdi. Yani bir öğrencinin başörtüsü ile
okula gelmesinde veli sorumlu tutulacak.
Eylül 2026’da okulların açılmasıyla protesto gösterileri
başladı. Türkiye’nin de gündemine girmesi uzun sürmedi.
Azerbaycan hakkında özellikle dinî çevrelerden ve devlet
görevlilerinden gelen sert açıklamalar üzerine Azerbaycan, otuzdan fazla T.C.
vatandaşının Azerbaycan’a girişini yasakladı. Bunlardan biri de Yeniden Refah
Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan’dı. Hatta bazıları hakkında darbe yapmaya
hazırlandıkları söylendi. İddianın temelinde de Hakan Fidan’ın Bakü’de bir
gençlik kuruluşunda yaptığı konuşma vardı. ‘Gençlere iktidarı devirmelerini
emretmiş’ deniyordu haberde. Kısa sürede yayından kaldırılsa da ciddi bir
sorun olarak Türkiye ve Azerbaycan ilişkilerine yansıdı.
Konu, bir ülkenin eğitim sisteminde yapmaya çalıştığı
uygulamaların çok ötesinde konuşuldu, gördüğünüz gibi. Hatta uluslararası
anlamda karşı istihbarat savaşlarını gündeme getirdi.
Peki, neden bu boyuta geldi iş?
Hepinizin malumu, İsrail’in İran’a komşu olan ülkeler içinde
en yakın olduğu Azerbaycan. Azerbaycan’ın içinde, İran’a karşı geliştirilmiş
bir “işgal altındaki Güney Azerbaycan”ı kurtarma sevdalısı İsrail
taraftarları var. Hüsnü Mahalli’nin iddiasına göre de Azerbaycan medyasının
%70’i bu İsrailli, Rus ve Azerbaycan vatandaşlığına sahip patronların elinde.
İran’da büyükşehirlerde başörtüsü uygulaması gevşetilmiş bir
durumda. Dışarıda savaş hâlindeyken içerideki muhalefete iyi davranma gereği
duymuş olabilir İran yönetimi. Yine de İslam Devleti ismini taşıyan bir
devletin başörtüsü, hicap kıyafetlerinden vazgeçmesini mümkün görmüyor kimse.
Türkiye de uzun yıllar başörtüsü meselesiyle oyalandı.
Laiklik konusunun temel ölçüsü başörtüsüymüş gibi tartışıldı.
İran ve Türkiye’nin hassas olduğu bir konuda Azerbaycan için
çok acele gibi görünen, komşularıyla ilişkilerine yansıyacak bir konu olabilir
okullarda başörtüsü takılması. Çünkü ülkede bizim gördüğümüz İslamcı bir
hareketlilik, iktidara adaylık vb. yok. Aksine muhaliflere yönelik sistemli
baskılar ve neredeyse nefes alamayacak duruma getirme var.
Gerek Türkiye gerekse İran’la gerginlik yaratabilecek
entipüften bir konu aslında. Bunu Aliyev görmüyor mudur? Görüyordur. Demek ki
bizim görmediğimiz bir şeyler var ki iki komşusundan gelecek baskıları göze
alıyor Aliyev.
İran bu konuda sesini çıkarmadı. Türkiye’de doğrudan
Erdoğan’ın ağzından çıkmış bir cümle yok. Avrupa ülkelerindeki başörtüsü
konularında hemen konuşmuşluğu var. “Eyyy” diye başlardı, biliyorsunuz. Bugünse
sessiz durmayı tercih ediyor. Azerbaycan ile sorun yaratabilecek bir cümle
kurmamaya özen gösterdiği sonucunu çıkartıyoruz bundan.
Azerbaycanlı gazetecilerden biri, ülkenin Mekke
İttifakı’na çekilmek istendiğini, bu yüzden okullar ve laiklik konusunun gündem
yapıldığını söyledi. Bu olabilir mi? Olabilir.
Diğer yandan, birtakım olayların çıkacağı kesin olan bir
konuda, İran’ın etkisindeki dindar çevrelerin gücünü test edecek, onları baskı
altına alabilecek bir provokasyon yöntemi mi diye düşünmeden edemiyor insan.
Türkiye, İran’a saldırılar sırasında sakin kalmayı başardı,
hatta Kürtlerin İran karşısında herhangi bir hareket içinde olmamasını sağladı.
Trump bunu açıkça söyledi.
Karabağ meselesinde Aliyev’in “Azerbaycan yaptı”
yerine “Biz yaptık” dediğini hatırladığımızda Türkiye’nin Azerbaycan
için önemini anlıyoruz. Buna rağmen Azerbaycan, Türkiye’yi karşısına alacak bir
hareketin içine girer mi?
Bu noktada Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral’ın
görevden alınmasını da ele almak gerekiyor. Başörtüsü konusunda “Azerbaycan'da
başörtülü öğrencilerin eğitim hakkının engellenmesi kabul edilemez. Bu çağda
böylesi bir anlayışa asla geçit verilmemelidir.” diye bir sosyal medya
paylaşımı yapmıştı ve Azerbaycan’da istenmeyen Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları
listesine eklenmişti. Bu adımı Türkiye’nin konuyu alttan aldığına yormak
gerekiyor.
Uluslararası anlamda sıkıntılı ve hareketli günler
yaşanıyor. İngiltere Savunma Bakanı’nın “3 günlük stok yapın” diyerek Rusya
tehdidini öne çıkarması, Fransa’da başlayıp çok sayıda ülkeye yayılan gençlik
ve işçi hareketleri, Türkiye’nin yaptığı R4 toplantısı ve bu toplantıya katılan
İngiltere, Almanya, Fransa, yani Avrupa’nın belirleyici devletleri ile alınan
kararlar bize bir şeylerin harekette olduğunu gösteriyor.
Evet, bilmediğimiz, gün yüzüne çıkartılmamış bir şeyler var
ve bunlar yavaş yavaş gün yüzüne çıkmaya başlayacak. O zaman öğreneceğiz ama
emin olduğumuz bir şey var: Azerbaycan üzerinden uluslararası bir satranç
oynanıyor...
Azerbaycan da bu satrancı kendi lehine kullanmak istiyor.
Özellikle Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte Avrupa’ya tedarikin nasıl
yapılacağı sorununu Azerbaycan üzerinden çözme konusu gündeme gelmişti. Türkiye
de bu tedarik zincirinde etkin rol almak istiyordu. Bu da mı sorunun bir yanı
diye sormak gerekiyor.
Azerbaycan satranca başladı ama hamlelerini gizlemek için de
başörtüsüyle bir şeyleri mi kapatıyor?
Yakında göreceğiz...










