Politikacı, özellikle de halk tarafından seçilmiş bir belediye başkanı, sıradan bir yurttaş değildir. Çünkü yalnızca kendi hayatını yaşamaz; kamu adına karar verir, kamu gücü kullanır, kamusal kaynakları yönetir ve temsil ettiği makamın sorumluluğunu taşır. Bu nedenle siyasetçinin davranışları, görevi ve kamusal sorumluluğuyla ilişkili olduğu ölçüde elbette tartışılabilir. Ancak bu durum, siyasetçinin özel hayatının sürekli gözetim altında tutulmasını meşru kılmaz.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir. Özel hayatın korunması, insanın üzerinde sürekli bir ahlak polisi baskısı kurulması anlamına gelmez. Bir insanın cinsel yönelimi, kiminle ilişki yaşadığı, nasıl giyindiği ya da nasıl bir hayat sürmeyi seçtiği; başkasının haklarını ihlal etmediği sürece siyasal denetimin konusu yapılamaz. Bir insanın eşcinsel olması, evlilik dışı bir ilişki yaşaması veya toplumun geleneksel kalıplarına uymaması ile uyuşturucu kullanımı aynı kategoriye konulamaz. Bunları aynı ahlaki çerçevede değerlendirmek, bireysel özgürlük alanını “makbul insan” anlayışına teslim etmek olur.

Uyuşturucu kullanımı farklı bir toplumsal ve hukuki meseledir. Bağımlılık, sağlık, kişinin yaşamını sürdürme kapasitesi, toplumsal zarar, hukuk ve kamu güvenliği gibi sonuçları vardır. Özellikle kamu gücü kullanan bir kişi söz konusu olduğunda, uyuşturucu kullanımının görevi, karar verme yetisini veya kamu sorumluluğunu etkileyip etkilemediğinin tartışılması meşrudur. Buradaki mesele bir insanı “ahlaken kötü” ilan etmek değil, bireysel davranış ile kamusal sorumluluk arasındaki ilişkiyi sorgulamaktır.

Üstelik uyuşturucu sorununu yalnızca bireysel ahlak üzerinden okumak da eksiktir. Karl Marx’ın insanın yabancılaşması ve toplumsal koşullar üzerine düşüncelerinden hareketle meseleye bakıldığında, uyuşturucu kullanımını yalnızca kullanan bireyin kişisel zayıflığı olarak değerlendirmek yeterli değildir. İnsanların gerçekliğin acılarından kaçma ihtiyacı ve bu ihtiyacı yaratan toplumsal koşullar da dikkate alınmalıdır. Diğer yandan Friedrich Engels de İngiltere’de işçi sınıfının yaşamını anlatırken içki kullanımını yalnızca bireysel bir sorun olarak değerlendirmez. Yoksulluk, ağır çalışma koşulları, güvencesizlik, kötü yaşam alanları ve insanın kendini gerçekleştirme imkânlarından yoksunluğu ile bağımlılık arasındaki ilişkiye dikkat çeker. Dolayısıyla uyuşturucu kullanımını eleştirmek ile uyuşturucu kullanan insanı aşağılamak birbirinden ayrılmalıdır. Birincisi toplumsal bir sorunu tartışmaktır; ikincisi ise kolaylıkla damgalamaya ve ahlakçılığa dönüşebilir.

Tam da bu noktada Erdal Beşikçioğlu üzerinden yürütülen tartışma önem kazanıyor. Erdal Beşikçioğlu’nun uyuşturucu kullanımı üzerinden eleştirilmesine bazı muhalif çevrelerin “AKP’nin muhafazakâr kafasıyla aynı mı düşünüyorsunuz?” diyerek karşı çıkması doğru bir yaklaşım değildir. AKP uyuşturucu meselesini ya da daha birçok meseleyi baskıcı, cezalandırıcı ve muhafazakâr bir toplum anlayışının parçası olarak ele alıyor diye, muhalefet sırf AKP’ye benzememek adına uyuşturucu konusunda yanlış olduğunu düşündüğü şeyi söylemekten vaz mı geçmelidir?

İktidar bir şeyi yanlış söylediğinde, o şey iktidar söylediği için doğru hâle gelmez. Muhalefet de iktidarın söylediğinin tersini söylemek zorunda değildir.

Burada mesele Beşikçioğlu’nu ahlaken mahkûm etmek veya özel hayatını didiklemek değildir. Mesele, kamu gücü kullanan bir kişinin davranışları ile kamusal sorumluluğu arasındaki ilişkinin tartışılabilmesidir. Aynı zamanda uyuşturucu kullanan bir insanı toplumdan dışlamak, damgalamak veya hayatının tamamını bu davranış üzerinden tanımlamak da kabul edilemez.

Asıl sorun ise iki uçta ortaya çıkıyor. Bir tarafta insanların cinsel yönelimlerini, ilişkilerini, kıyafetlerini ve yaşam biçimlerini “makbul” ahlak adına denetleyen muhafazakâr toplum mühendisliği; diğer tarafta ise “bizden” olan bir siyasetçiyi eleştiriden muaf tutan siyasal savunmacılık.

İkisi de özgürlük değildir.

Özel hayatın dokunulmazlığını savunmalıyız; ancak özel hayat kavramını kamu sorumluluğunu tartışılmaz kılan bir zırha dönüştürmemeliyiz.

Özgürlük, her davranışı savunmak değildir. Özel hayatı savunmak, uyuşturucu kullanımını savunmak değildir.

İhtiyacımız olan şey, iktidarın diliyle konuşmadan ama iktidarın söylediği her şeyin tersini de doğru kabul etmeden, kişilere göre değişmeyen bir ölçüyle konuşabilmektir.