Siyasi Partiler Neden Güç Kaybediyor?

‘Siyasi partiler demokrasinin vazgeçilmez unsurudur.’ Bu ifade demokratik siyasal sistemlerin temel kabullerinden biridir. Ancak son yıllarda bu tanımın giderek aşındığı görülmektedir. Demokrasiler güç kaybetmektedir. Bunun önemli sebeplerinden biri ise siyasi partilerdeki kurumsal yozlaşmadır. Bu yozlaşmanın tüm nedenlerini belirlemek zordur fakat daha güçlü bir demokratik yapının oluşturulması açısından göz önüne alınması gerekmektedir.

Max Weber siyaseti “Her türde bağımsız önderlik edici etkinliği kuşatan” olarak tanımlar. Bu tanım, siyasi partilerin yalnızca seçimlere katılan örgütler olmadığını; aynı zamanda demokratik temsilin, siyasal katılımın ve toplumsal taleplerin taşıyıcısı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu anlayış zayıfladığında, sorgulanması gereken kurumların başına siyasi partileri koymamız gerekir.

Partilerde yaşanan şeffaflık sorunları, hesap verilebilirlik eksikliği, liyakatten uzaklaşma ve parti içi demokrasinin zayıflaması yalnızca örgütleri değil, demokrasinin niteliğini de olumsuz etkilemektedir. Aday belirleme süreçlerindeki kapalı yöntemler, sosyal medyanın manipülatif etkisi, seçim kampanyalarındaki belirsizlikler, partilerin halka verdikleri sözlerin uygulanabilirliğinin sorgulanması, partilerin temsil gücünü zayıflatmaktadır.

Demokrasi ve siyasi parti ekseninde bir kavrama daha değinmek gereklidir. Popülist anlayış demokrasiyi ve partileri olumsuz yönde etkilemektedir. Demokrasi, popülist söylemler karşısında kırılgan bir yönetim biçimidir. Popülist anlayış çoğulculuğu zayıflatır ve farklı görüşleri tehdit olarak görür. Farklı görüşlerin tehdit olarak görülmesi ve hatta farklı seslerin susturulması halkı, seçmeni tek tip bir düşünceye hapsedebilir.  Demokratik kurumların korunabilmesi için siyasi partilerin iç yapılarını katılımcılık, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda güçlendirmesi gerekir.

Parti İçi Demokrasi Tercih Değil, Zorunluluktur

Parti içi demokrasinin öneminden bahsederken bir yandan da bir siyasi partinin tam olarak ne anlama geldiğini de bilmeliyiz. Siyasi partiler; ortak bir program veya ideoloji etrafında bir araya gelen, kamu politikaları üreten, seçimlere katılan, siyasal iktidara talip olan ve toplumsal talepleri siyasal sisteme taşıyan kurumlardır. Partiler, halkın siyasal katılımını arttırmaktan ve alternatif politikalar üretmekten sorumludur.

Demokrasi yalnızca seçim sandığına indirgenebilecek bir yönetim biçimi değildir. Karar alma süreçlerine katılım, çoğulculuk, eleştiri hakkı ve birlikte yaşama kültürü demokrasinin ayrılmaz parçalarıdır. Bu nedenle bir ülkede demokrasinin varlığını görmek istiyorsak siyasi partilerin iç işleyişine bakmamız gerekecektir.

Parti yönetimlerinin görevi üyeleri yalnızca seçim dönemlerinde çalışan gönüllüler olarak görmemeli; karar alma süreçlerinin asli öznesi haline getirmelidir. Parti üyelerinin görüşlerinin dikkate alınması, aday belirleme süreçlerinin şeffaf yürütülmesi ve yerel örgütlerin karar mekanizmalarına etkin katılması önemlidir.

Katılımcılık ve Nitelikli Üye

Siyasi partiler çoğu zaman üye sayılarıyla övünmektedir. Oysa önemli olan nicelik değil, üyelerin siyasal yaşama ne ölçüde katılabildiğidir. Nitelikli üyelik; partinin ilkelerini bilen siyasal okuryazarlığı gelişmiş, toplumsal sorunlara duyarlı, eleştirebilen ve çözüm üretebilen bireylerden oluşur. Siyasi parti üyeliği yalnızca üye kartı taşımaktan ibaret olamamalıdır. Bu nedenle siyasi partiler üyelerine düzenli siyaset akademileri, yerel yönetim, hukuk, ekonomi, iletişim, insan hakları ve demokrasi eğitimleri sunmalıdır. Eğitim almayan ve karar alma süreçlerine katılamayan üyeler zamanla yalnızca seçim döneminde hatırlanan bir emek gücüne dönüşür. Özellikle gençlerin, kadınların sembolik değil, gerçek anlamda karar mekanizmalarında temsil edilmesi demokratik katılımın en temek koşullarından biridir.

Güçlü Denetim ve Şiddetsiz İletişim

Partilerin en önemli güvencelerinden biri güçlü denetim mekanizmalarıdır. Denetim yalnızca mali işlemlerin incelenmesi değildir. Etik kuralların uygulanması, liyakat ilkesinin korunması, görev dağılımında adaletin sağlanması ve yöneticilerin hesap verebilir olması da denetimin ayrılmaz parçalarıdır. Kuralların kişiye göre değiştiği yapılarda güven duygusu zedelenir ve örgütsel aidiyet zayıflar.

Bir diğer önemli konu ise siyasi partilerde iletişim kültürüdür. Son yıllarda kutuplaştırıcı ve ötekileştirici dil yalnızca toplumda değil, siyasi partilerin kendi içinde de yaygınlaşmaktadır. Aynı partinin üyeleri dahi zaman zaman birbirlerini düşman olarak görebilmektedir. Oysa siyaset, farklı düşüncelerin birlikte çözüm üretebilmesidir.

Sonuç olarak güçlü demokrasi yalnızca anayasal kurumlarla değil, güçlü ve demokratik siyasi partilerle mümkündür. Demokrasi sandıkta başlar ancak orada sona ermez. Asıl demokrasi; siyasi partilerin örgüt kültüründe, karar alma süreçlerinde ve üyeleriyle kurduğu ilişkilerde hayat bulur.