Bereketli Topraklardan Zehirli Bir Geleceğe
Üretim çarkları dönmeye devam ederken insan hayatının değersizleşmesi yabancılaşmanın göstergelerinden biridir.
Bir zamanlar Nazilli’nin ovalarından yağ, dağlarından bal
akardı. Bereketli topraklarında incir, zeytin, pamuk yetişir; dağlarında
ormanlar, ovalarında hayat vardı. Bugün ise bu toprakların kaderi değişiyor.
Ovalarımızdan bereket yerine zehir akıyor, dağlarımızda ormanlar yok ediliyor.
Çocukluğumun geçtiği kasabaların havası, suyu ve toprağı her geçen gün daha
fazla tehdit altında.
Peki Aydın’ın başına gelen bu dönüşümün adı gerçekten
kalkınma mı?
Kalkınma Kimin İçin?
Doğup büyüdüğüm, Aydın’a bağlı bir köy olan, şimdilerde
mahalleye dönüşmüş Pamukören’de bu dönüşümün en yakından tanığıyım. Aydın’ın
verimli ovalarının pek çok noktasına jeotermal enerji santralleri (JES)
kuruldu. Bu yatırımların temel gerekçesi işsizliğin önlenmesi, istihdam
yaratılması ve bölgenin ekonomik kalkınmasının sağlanmasıydı.
JES yatırımlarının yaygınlaşmaya başladığı dönemde ve
öncesinde AKP’li belediye başkanı Metin Ertürk de bu yatırımları destekleyen
bir tutum sergiledi. Bugün sormamız gereken soru artık şu: Bu yatırımların
bedelini kim ödüyor, kazancını kim elde ediyor?
Pamukören ve Diğer Köylerde Değişen Ne?
Uzun yıllardır ara ara gittiğim Pamukören’de bu yıl daha
fazla vakit geçirdim. Havanın nasıl ağırlaştığını, kötü kokuların nasıl
yayıldığını ve tarımsal üretimdeki verim kaybına ilişkin yakınmaları bizzat
gözlemledim.
Çocukluk arkadaşlarımla görüştüm. Bazılarının aileleri
kasabadan taşınmayı düşünüyor. Aile bireylerinde astım ve benzeri solunum yolu
rahatsızlıklarının ortaya çıktığını anlattılar.
Elbette bu sağlık sorunlarının JES faaliyetleriyle doğrudan
bağlantısının bağımsız bilimsel araştırmalarla ortaya konulması gerekiyor.
Ancak insanların yaşadığı kaygılar, çevredeki değişim ve geçim kaynaklarına
ilişkin endişeler görmezden gelinmez.
Ovalar Yetmedi, Şimdi Ormanlar mı?
Germencik, Efeler, Köşk, Sultanhisar, Kuyucak ve Buharkent
başta olmak üzere Aydın’ın birçok ilçesinde JES faaliyetleri sürüyor. Üstelik
mevcut santrallerle yetinilmiyor.
Kuyucak’ın Köyiçi mevkisinde ormanlık alanda iki yeni
jeotermal arama kuyusu açılması için ÇED süreci başlatıldı. Yaklaşık 76,5
milyon TL yatırım bedeli bulunan projede, orman izni verilen 4 bin 170
metrekarelik alanda biri üretim, diğeri reenjeksiyon amacıyla kullanılacak iki
kuyu planlanıyor.
ÇED dosyasına göre en yakın konut kuyulara yalnızca 450
metre. DSİ’nin kurum görüşünde ise köylülerin kullandığı pınar, kuyu ve sulama
kaynaklarının zarar görme ihtimaline dikkat çekiliyor.
Diğer taraftan Buharkent ve Kuyucak’ta planlanan Kocaer JES
Projesi’ne 20 Ekim 2026 tarihinde ÇED olumlu kararı verilmesi, bölgedeki çevre
mücadelesini daha da önemli hâle getiriyor. Geçmişte zeytinliklerin ve tarım
alanlarının korunması için halkın, AYÇED’in ve Büyük Menderes İnisiyatifi’nin
yürüttüğü mücadele, bu meselenin yalnızca birkaç köyün sorunu olmadığını
gösteriyor.
Yeni JES Yatırımlarına Gerçekten İhtiyaç Var mı?
Burada enerji politikalarını da sorgulamak gerekiyor.
Türkiye’nin elektrik üretim ve tüketim verilerine baktığımızda, Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığının açıkladığı 2025 yılı rakamlarına göre elektrik üretimi
366,9 TWh, tüketimi ise 364,8 TWh olarak gerçekleşti. Yani yıllık toplam
üretim, tüketimi 2,1 TWh aştı.
Elbette bu rakam tek başına Türkiye’nin sürekli bir elektrik
fazlasına sahip olduğunu göstermiyor. Fakat yeni JES yatırımlarının hangi
ihtiyaca dayanarak planlandığı, kamu yararının nasıl gözetildiği ve çevresel
maliyetlerin nasıl hesaplandığı sorgulanmalıdır.
Enerji üretimi adı altında şirketlerin yatırım ve kâr
beklentileri, halkın yaşam hakkının önüne geçiriliyor. Yenilenebilir enerji
olarak tanımlanan her projenin kendiliğinden çevreye ve kamu yararına olduğu
fikriyle bu tür projeler masumlaştırılmaya çalışılıyor.
Peki Halk Ne Yapmalı?
Bu mücadele birkaç çevre örgütünün ve köylünün omuzlarına
bırakılmaz. Köylüler, çiftçiler, meslek odaları, bilim insanları, çevre
dernekleri ve yerel yönetimler ortak bir mücadele yürütmelidir.
ÇED süreçleri yakından takip edilmeli, halkın katılımı etkin
biçimde sağlanmalı, hukuka aykırı uygulamalara karşı dava ve itiraz yolları
kullanılmalıdır.
Hava, su ve toprak düzenli olarak bağımsız bilimsel
kuruluşlar tarafından ölçülmeli, sonuçlar kamuoyuyla paylaşılmalıdır. Tarımsal
üretimdeki veri kaybı araştırılmalı, halk sağlığı üzerindeki olası etkiler
bilimsel yöntemlerle incelenmelidir.
Kalkınma mı, Doğal Yaşamın Tahribatı mı?
Kalkınma, tarımın ve üreticinin yok edilmesiyle, halk
sağlığının bozulmasıyla mümkün değildir. İstihdam yaratmak adına insanları
yaşadıkları topraklardan koparmak, ekonomik büyüme adına doğal kaynakları
tüketmek kalkınma adı altında sunulamaz.
Şirketlerin kazancı artarken köylü toprağını, suyunu ve
sağlığını kaybediyorsa burada sorgulanması gereken yalnızca yatırımın kendisi
değil, o yatırımı mümkün kılan ekonomik ve siyasi anlayıştır.
Bir kentin zenginliği santrallerinin sayısıyla değil;
toprağının bereketiyle, suyunun temizliğiyle, ormanlarının varlığıyla ve
insanların sağlığıyla ölçülür.










