Aliağa Gemi Söküm Bölgesi'nde yeni kapasite artışı süreci

Gemi Geri Dönüşüm Sanayicileri Derneği tarafından yürütülen 95.7 milyon TL bütçeli "Gemi Söküm ve Gemi Geri Dönüşümü Faaliyeti Alan Artışı Projesi" için Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci kapsamında 23 Haziran 2026 tarihinde Halkın Katılımı Toplantısı gerçekleştirilecek.

Yıllardır süregelen çevresel itirazlar, iptal edilen önceki planlar ve uluslararası baskılar nedeniyle bu toplantı bölgenin geleceği açısından tarihi bir viraj niteliği taşıyor.

Projenin Gerekçesi ve Detayları: Deniz Alanları Kullanıma Açılıyor

Proje tanıtım dosyasında yer alan bilgilere göre, Gemi Geri Dönüşüm Sanayicileri Derneği üyesi firmaların faaliyet gösterdiği mevcut alanlarda, deniz akıntıları nedeniyle yıllar içerisinde kıyı bölgesinin dolduğu ifade ediliyor. Bu durumun yeni bir kullanım alanı ihtiyacı doğurduğunu belirten dernek, 95.726.826 TL bütçeli yeni proje ile kıyı kenar çizgisinin deniz tarafındaki alanları da kullanıma açarak faaliyet alanını genişletmeyi hedefliyor.

1977 yılında kurulan ve o dönemin mevzuatları gereği geçmişte ÇED ile Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğinden muaf tutulan tesisler için bu süreç, yasal bir zorunluluk ve genişleme adımı olarak görülüyor.

Belediye ve İmar Planı Çıkmazı

Aliağa Gemi Söküm Bölgesi’nin idari ve hukuki arka planı da oldukça hareketli bir süreçten geçiyor. Bölgede TOKİ’den kiralanan araziler üzerinde çalışan firmalar, geçtiğimiz yıl MHP'li Aliağa Belediyesi iştiraki olan APAŞ (Aliağa Belediye Petrol A.Ş.) aracılığıyla bu parselleri metrekare fiyatı KDV hariç 21 bin 999 TL’den satın alarak mülkiyet sorununu çözmeye çalışmıştı.

Ancak yerel basına yansıyan bilgilere göre; geçmiş aylarda başlatılan ÇED süreci, İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin çevre kirliliği gerekçesiyle imar planına olumsuz görüş bildirmesi üzerine sıkıntıya girdi ve iptal edildi. Firmalar bu engeli aşabilmek adına süreci sıfırlayarak 23 Haziran 2026'da yapılacak yeni bir Halkın Katılımı Toplantısı adımıyla ÇED sürecini yeniden başlattı.

 Avrupa’dan "Aliağa’yı Listeden Çıkarın" Çağrısı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı nezdinde ÇED süreçleri işletilirken, uluslararası arenadan gelen baskılar da eş zamanlı olarak artıyor. Avrupa Çelik Birliği (EUROFER) başta olmak üzere çeşitli sivil toplum kuruluşları ve endüstri devleri, iş sağlığı, güvenliği ve çevresel standartlardaki eksiklikleri öne sürerek Avrupa Komisyonu’na resmi bir çağrıda bulundu.

Avrupa Komisyonu’nun bu baskılar neticesinde Türk tesislerine verdiği gemi söküm izinlerini askıya alabileceği veya iptal edebileceği konuşuluyor. AB üyesi ülkelerin, milyarlarca dolarlık gemi söküm pazarını kendi sınırları içerisindeki tesislere kaydırmak istemesi de bu hamlenin arkasındaki ekonomik motivasyonlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Raporlar Kirliliği Doğruluyor

Çevreci örgütler ve bölge halkı, kapasite artışına "zehir tesisi genişliyor" argümanıyla sert tepki gösteriyor. Bu tepkiler yalnızca bir iddiadan ibaret değil; nitekim İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi’ne hazırlattığı "Aliağa Bölgesi Toprak ve Bitki Kirliliği Sonuç Raporu" ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi’nin (MAM) "İzmir İli Aliağa İlçesi Çevre Durum Tespiti Projesi Sonuç Raporu", bölgedeki ağır metal ve endüstriyel kirliliğin boyutlarını bilimsel verilerle ortaya koymuş durumda.

2012 yılında sökülen gemi sayısı 281 iken, küresel krizler ve denetimlerin etkisiyle bu sayı 2022'de 86'ya, 2023’ün ilk 10 ayında ise 45'e kadar gerilemişti. Sektör temsilcileri hacmi tekrar artırmak için bu alan genişlemesini can simidi olarak görürken, ekoloji savunucuları ise bunun bölgedeki çevre felaketini derinleştireceğini savunuyor.

Gözler 23 Haziran’da

ÇED sürecinin önemli aşamalarından biri olan Halkın Katılımı Toplantısı’nda vatandaşlar, sivil toplum kuruluşları, meslek odaları ve ilgili kurum temsilcileri görüşlerini dile getirebilecek.

Toplantıda ortaya çıkacak değerlendirmeler ve sonrasında hazırlanacak ÇED raporu, Aliağa Gemi Söküm Bölgesi’nde planlanan alan genişletme projesinin geleceği açısından belirleyici olacak.